คำถามว่า ให้ลูกดูการ์ตูนภาษาอังกฤษดีไหม ไม่มีคำตอบสั้นแบบ “ดี” หรือ “ไม่ดี” เพราะสิ่งสำคัญไม่ได้อยู่ที่ภาษาของการ์ตูนอย่างเดียว แต่อยู่ที่เด็กดูอะไร ดูอย่างไร และสิ่งที่ได้ยินจากหน้าจอมีโอกาสกลับมาใช้ในชีวิตจริงหรือไม่
ในประสบการณ์ของทีม Khaopoon เราใช้การ์ตูนภาษาอังกฤษเป็นหนึ่งในแหล่งที่ลูกได้ยินภาษาเพิ่มจากคนในบ้าน แต่ไม่ได้มองว่าการเปิดการ์ตูนแทนการพูดคุยกับลูกได้
การดูสื่อและการใช้ภาษากับคนจริงเป็นคนละกิจกรรมกัน หากหยิบคำหรือประโยคบางส่วนจากเรื่องกลับมาใช้ตอนเล่น อ่านหนังสือ หรือคุยกัน เด็กก็มีโอกาสเจอภาษาเดิมในบริบทอื่นนอกหน้าจอด้วย
การ์ตูนช่วยตรงไหน
สิ่งที่การ์ตูนมีให้คือภาษาอังกฤษที่มาพร้อมภาพ การกระทำ สีหน้า และเรื่องราว จึงมีบริบทอื่นช่วยประกอบการตีความ ไม่ได้มีแต่เสียงลอย ๆ
ถ้าตัวละครพูด Come here แล้วอีกตัวเดินเข้ามา ผู้ชมมีทั้งเสียงและเหตุการณ์ให้เทียบกัน แต่ไม่ได้แปลว่าเด็กจะจำหรือใช้ประโยคนั้นได้จากการดูเพียงครั้งเดียว
อีกอย่างคือสื่อทำให้เด็กได้ยินรูปแบบการพูดจากผู้พูดหลายแบบนอกเหนือจากคนในบ้าน เช่นจังหวะ น้ำเสียง และการออกเสียงที่ต่างกันตามตัวละครหรือรายการ
สำหรับครอบครัวเรา การ์ตูนเป็นเพียงหนึ่งในหลายแหล่งเสียง ควบคู่กับการอ่านหนังสือและการพูดคุยในชีวิตประจำวัน
การเปิดภาษาอังกฤษไว้เฉย ๆ ไม่เท่ากับการเรียนเสมอไป
เด็กอาจดูภาพและเข้าใจเรื่องจากภาพได้โดยแทบไม่ฟังภาษาเลยก็ได้
ดังนั้นการ์ตูนภาษาอังกฤษไม่ได้มีคุณค่าอัตโนมัติเพียงเพราะตั้งเสียงเป็น English
สิ่งที่ช่วยให้ภาษามีบทบาทมากขึ้นคือการเลือกเนื้อหาที่เด็กติดตามได้ มีบริบทชัด และมีประโยคที่สัมพันธ์กับสิ่งที่ตัวละครกำลังทำ
ถ้าเนื้อหาเร็วมาก ซับซ้อนมาก หรือเด็กสนใจแต่ภาพเคลื่อนไหวอย่างเดียว ภาษาอาจกลายเป็นเสียงพื้นหลัง
เลือกเรื่องที่ลูกอยากดูจริง
สื่อที่ดีแต่เด็กไม่สนใจมักใช้งานจริงยาก
ถ้าลูกมีตัวละครหรือหัวข้อที่ชอบ เขาอาจยอมกลับมาดูตอนเดิมหรือพูดถึงเรื่องเดิมได้ง่ายขึ้น ซึ่งเปิดโอกาสให้คำและสถานการณ์เดิมกลับมาเจอซ้ำ
การดูซ้ำจึงไม่จำเป็นต้องถูกมองว่าเสียโอกาสเรียนของใหม่เสมอไป เมื่อเรื่องราวคุ้นขึ้น เด็กบางคนอาจเริ่มสังเกตคำหรือประโยคที่รอบแรกสนใจไม่ทัน แต่ไม่ควรคาดหวังว่าการดูซ้ำทุกครั้งจะทำให้เกิดผลแบบเดียวกัน
ซับไตเติลควรเปิดไหม
ขึ้นอยู่กับวัยและเป้าหมาย
การเปิด subtitle ควรดูทั้งความสามารถในการอ่านและเป้าหมายของกิจกรรม ไม่จำเป็นต้องใช้กติกาเดียวกับเด็กทุกคน
ถ้าผู้ชมยังอ่านข้อความบนจอได้ไม่คล่อง subtitle อาจไม่ได้ช่วยมากนักในตอนนั้น ส่วนคนที่อ่านได้แล้วอาจใช้ข้อความเป็นตัวช่วยตรวจว่าคำที่ได้ยินคือคำอะไร
สิ่งสำคัญคือ subtitle ไม่ควรทำให้เราคาดหวังเกินจริงว่าการเห็นคำพร้อมเสียงจะเปลี่ยนเป็นการฟังหรือการพูดได้โดยอัตโนมัติ
พ่อแม่ควรนั่งดูด้วยทุกครั้งไหม
ไม่จำเป็นต้องทุกครั้ง แต่การรู้ว่าลูกกำลังดูอะไรมีประโยชน์มาก
เมื่อพ่อแม่รู้จักตัวละคร เหตุการณ์ หรือประโยคที่ลูกชอบ เราสามารถนำมันกลับมาใช้หลังปิดจอได้
เช่น ลูกได้ยิน Let’s go! จากเรื่องที่ชอบ พ่อแม่ก็ใช้ประโยคเดียวกันก่อนออกจากบ้าน หรือถ้ามีคำเกี่ยวกับอาหาร เราสามารถพูดตอนกินข้าวจริง
จุดนี้ทำให้ภาษาจากหน้าจอเดินต่อไปในโลกจริง
อย่าเปลี่ยนทุกตอนให้เป็นข้อสอบ
หลังดูจบ พ่อแม่อาจอยากถามทันทีว่า “เมื่อกี้คำนี้แปลว่าอะไร” หรือ “พูดตามสิ”
ทำได้เป็นบางครั้ง แต่ถ้าทุกตอนจบด้วยการทดสอบ เด็กอาจรู้สึกว่าสื่อที่เคยสนุกกลายเป็นการบ้าน
วิธีที่เบากว่าคือพูดถึงเรื่องที่ดู เช่น Who was your favorite? Was that funny? หรือเลียนประโยคที่ตัวละครพูดในจังหวะเล่น
ภาษาเกิดขึ้นต่อจากความสนใจของเด็ก ไม่ใช่ถูกแยกออกมาเป็นข้อสอบทันที
การ์ตูนช่วยเรื่องการฟังและเสียงพูดได้แค่ไหน
สื่อภาษาอังกฤษทำให้เด็กได้ยินเสียงพูดจากแหล่งอื่นนอกจากคนในบ้าน ทั้งจังหวะ น้ำเสียง และรูปการออกเสียงที่ต่างกันไปตามผู้พูดและรายการ
แต่การได้ยินเสียงจากสื่อไม่ได้รับประกันว่าจะพูดตามได้เหมือนต้นแบบ เพราะการฟังกับการผลิตเสียงเป็นคนละงาน และยังขึ้นกับภาษาที่เด็กมีโอกาสใช้จริงด้วย
ในบ้านเรา การ์ตูนจึงทำงานร่วมกับการพูดคุยและการอ่านหนังสือ ไม่ได้ทำงานลำพัง
ถ้าลูกพูดคำหนึ่งต่างจากเสียงที่ได้ยิน เราไม่จำเป็นต้องหยุดทุกครั้ง อาจพูดรูปคำนั้นกลับอย่างชัดเจนในคำตอบ แล้วค่อยแยกฝึกเมื่อเสียงนั้นทำให้ความหมายสับสนหรือเป็นจุดที่ต้องการฝึกจริง
การ์ตูนกับหนังสือทำหน้าที่ไม่เหมือนกัน
หนังสือให้จังหวะช้ากว่า เราหยุดดูภาพ ย้อนกลับ หรือคุยได้ง่าย ส่วนการ์ตูนให้เสียงต่อเนื่อง จังหวะสนทนา และบริบทที่เคลื่อนไหว
เราไม่จำเป็นต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง
หากเด็กเจอหัวข้อเดียวกันผ่านทั้งสองสื่อ เช่น สัตว์ อาหาร หรือกิจวัตรในบ้าน คำเดิมจะมีโอกาสกลับมาในหลายรูปแบบ ทำให้ความเข้าใจแข็งแรงขึ้น
อ่านต่อเรื่องหนังสือได้ที่ อ่านนิทานภาษาอังกฤษให้ลูกฟังอย่างไร ให้ได้ทั้งภาษาและความสนุก
จอไม่ควรเป็นแหล่งภาษาเพียงอย่างเดียว
การดูสื่อเป็นการรับภาษา ส่วนการพูดกับคนจริงเป็นอีกงานหนึ่ง จึงไม่ควรวัดความก้าวหน้าจากเวลาที่ได้ยินภาษาอังกฤษบนหน้าจอเพียงอย่างเดียว
ถ้าอยากรู้ว่าคำจากสื่อเริ่มพร้อมใช้หรือยัง ให้สังเกตว่าลูกตามคำสั่งง่าย ๆ ได้ไหม เลือกหรือชี้ตามความหมายได้หรือไม่ หรือหยิบคำบางคำมาใช้ตอนเล่นและคุยเองบ้างหรือยัง
พ่อแม่สามารถสร้างโอกาสแบบนี้ได้ด้วยการนำภาษาเล็ก ๆ จากสื่อกลับมาสู่บ้าน เช่น พูดประโยคเดิมตอนเล่น ชวนเล่าเหตุการณ์ หรือใช้คำที่เพิ่งได้ยินในสถานการณ์จริง
ตัวอย่างวิธีทำให้ภาษาเข้าไปอยู่ในกิจวัตรอยู่ใน พูดภาษาอังกฤษกับลูกในชีวิตประจำวัน เริ่มอย่างไรให้เป็นธรรมชาติ
ควรดูนานแค่ไหน
เรื่องเวลาใช้หน้าจอควรพิจารณาตามวัย กิจวัตร และคำแนะนำที่ครอบครัวใช้อยู่ ไม่ควรเพิ่มเวลาหน้าจอเพียงเพราะคิดว่า “เป็นภาษาอังกฤษจึงนับเป็นเรียน”
ถ้าจะใช้การ์ตูนเป็นหนึ่งในสื่อภาษา ให้ดูคุณภาพของเนื้อหา ความเหมาะสมกับเด็ก และว่ามีสิ่งที่หยิบกลับมาใช้ต่อได้หรือไม่ มากกว่านับนาทีภาษาอังกฤษสะสม
ตอนสั้นที่เข้าใจเรื่องและมีคำหรือสถานการณ์ชัดอาจเชื่อมต่อกับการเล่นหรือบทสนทนาหลังปิดจอได้ง่ายกว่า แต่ไม่จำเป็นต้องกำหนดความยาวเดียวสำหรับทุกครอบครัว
สรุป
การ์ตูนภาษาอังกฤษเป็นหนึ่งในแหล่ง input ที่มีภาพ เหตุการณ์ และเสียงพูดอยู่พร้อมกัน จึงนำมาใช้เป็นส่วนหนึ่งของสภาพแวดล้อมภาษาได้
แต่เวลาอยู่หน้าจอไม่ควรถูกนับแทนเวลาที่เด็กได้ใช้ภาษา และเราไม่ควรคาดหวังว่าการดูอย่างเดียวจะทำให้เด็กพูดภาษาอังกฤษได้เอง
จากประสบการณ์ของครอบครัวเรา การ์ตูนมีหน้าที่ชัดขึ้นเมื่อเชื่อมกับ การพูดคุย หนังสือ การเล่น และภาษาในชีวิตประจำวัน ทำให้คำหรือประโยคจากเรื่องมีโอกาสกลับมาเจออีกนอกหน้าจอ
ถ้าอยากเห็นว่าครอบครัวหนึ่งในทีม Khaopoon ใช้สื่อหลายอย่างร่วมกันอย่างไร อ่าน ประสบการณ์ใช้ภาษาอังกฤษกับลูกที่บ้าน ตั้งแต่เริ่มพูดจนถึงวัย 5 ขวบ